Thorsten Renk
Ni-bitha Adûnâyê

Lekcja 5: Czas przeszły

5.1 Tekst
5.2 Gramatyka
   5.2.1 Czas przeszły w adûnaiku
   5.2.2 Tworzenie czasu przeszłego
5.3 Słowniczek

5.1 Tekst

Anadûnê azra-dalad
Imrazôrun bêthi Gimlînzilad:
Imrazôr: Ar-Pharazônun bâr 'n Adûnâi. Huphazzaga kâtha zâin 'n sakalaban ka uzabbatha Zigûr. Nâlu anakkha Anadûnê-ad. Ar-Pharazônun zîr 'n Zigûr. Hu-azaggara avalôiyada 'n Amatthâni. Agan anakkha nimruzîrîyada. Azrîya phurrusa ka Anadûnê hi-kallaba akhâsada. Îdô nê-yada azûlada. Zagar-mâ 'n ni nimruzîrî yakallabam. Nimîr lâ yatarkam nê.
Gimlînzil: Lâ nê-pôlim dar! Sâibêth-mâ ni-yâdi urîd-ada.
Imrazôr: Ni-zira, phel 'n ni.

Númenor pod morzem
Imrazôr mówi Gimlînzili:
Imrazôr: Ar–Pharazôn był władcą Númenorejczyków. Podbił wszystkie krainy Śródziemia i upokorzył Czarodzieja. Cień przybył do Númenoru. Ar–Pharazôn stał się przyjacielem Saurona. Wytoczył wojnę przeciwko potęgom ziemi Amanu. Śmierć przyszła przyjacielom elfów. Morza pieniły się i Númenor wpadł w przepaść. Teraz idziemy na wschód. Od mego miecza padł przyjaciel elfów (przez mój miecz przyjaciel elfów padł). Elfy nie chcą nam pomagać.
Gimlînzil: Nie możemy zostać! Za twoim przyzwoleniem idę w góry.
Imrazôr: Kocham cię, moja córko.

5.2 Gramatyka

5.2.1 Czas przeszły w adûnaiku

Adûnaik posiada dwa różne czasy przeszłe, progresywny („robił”) i prawdziwy czas przeszły („zrobił”). Niestety, nie wiemy, która z potwierdzonych form jest która. Na potrzeby tego kursu umieścimy je wszystkie w jednej grupie, którą nazwiemy po prostu „czasem przeszłym”. 

Kiedy aoryst jest używany do opisywania wydarzeń z przeszłości, przyjmuje rolę polskiego czasu przeszłego, zatem adûnaicki czas przeszły może wtedy występować jako czas zaprzeszły [dziś już rzadko pojawia się on w j. polskim, częściej można go spotkać w angielskim]: 

Ar–Pharazôn azggara avalôiyada nad, Yôzâyan akalba akhâsada.
„Po tym, jak Ar–Pharazôn walczył był przeciw Valarom, Númenor wpadł w przepaść.”

Kiedy aoryst jest używany do opisywania przyszłości, czas przeszły może być użyty jako czas przyszły dokonany:

 Lûmizê kinakha khô–urud–ada, ni yadda.
„Przez czas [kiedy] ty będziesz przychodzić do gór kruczych, ja odejdę.”

Podsumowując: czas przeszły określa relacje czasowe pomiędzy zastosowaniami aorystu.

5.2.2 Tworzenie czasu przeszłego

Czas przeszły czasowników klasy P1 bardzo przypomina aoryst, z tą różnicą, że druga spółgłoska zostaje podwojona. Podwojone –ph– przechodzi w –pph–, –kh– w –kkh–, a –th– w –tth–. Przykłady:

nakh– „przychodzić” → nakkha „przyszedł”
yad– „iść” → yadda „szedł”
#bith– „mówić” → *bittha „mówił”

Dla dwuzgłoskowych czasowników podstawowych klasy P2 tworzenie przebiega nieco inaczej: tutaj cały rdzeń pozostaje, podwaja się środkową spółgłoskę i dodaje końcówkę –a. Przykłady:

kalab– „upadać” → kallaba „upadł”
phurus– „pienić się” → phurrusa „pienił się”
*tarak– „wspierać” → tarraka „wspierał”

W końcu czasowniki pochodne (D) oddzielają wszystkie spółgłoski za pomocą specjalnej samogłoski, podwajają środkową spółgłoskę i skracają końcówkę. A więc otrzymujemy zatem:

azgarâ– „wytaczać wojnę” → azaggara „wytoczył wojnę”
ugrudâ– „zakrywać cieniem” → ugurruda „zakrył cieniem” 

Oczywiście wszystkie te formy muszą być uzupełnione o odpowiedni przedrostek zaimkowy: 

Imrazôr uyadda sakalad. „Imrazôr szedł na plażę.”
Gimlînzilin ikallaba nênad. „Oto Gimlînzil, ona wpadła do wody”.
Sapîn ugurrudam zâyan. „Chmury zakryły cieniem ląd”.

5.3 Słowniczek

Dyskusja o kursie na www.elendili.pl

:: strona główna :: treść kursu :: wstęp ::

:: Lekcja 1 :: Lekcja 2 :: Lekcja 3 :: Lekcja 4 :: Lekcja 5 ::
:: Lekcja 6 :: Lekcja 7 :: Lekcja 8 ::